3/05/2559

ไม่มีโยนิโสมนสิการ ก็พาลไปได้เรื่อย ๆ #ThaiMonksArticles




โยนิโสมนสิการ



บทความ "ไม่มีโยนิโสมนสิการ ก็พาลไปได้เรื่อย ๆ"


เขียนขึ้นเพราะรู้สึกขอบคุณ

ต่อบุคคล  2 ท่าน ที่กำลังเป็นข่าว

ที่ได้ทำตนเป็นกรณีศึกษา

ให้ผู้เขียน ต้องกลับมานั่งทบทวนตนเอง

เพื่อสำรวมระวังใจ ไม่ให้กลายเป็นคนพาล

ดังเช่น บุคคลตัวอย่าง ที่เห็นอยู่ตรงหน้า



แล้วก็ได้แง่คิด แนวทาง

ในการปกป้องตัวเอง

จากความเห็นผิดทีเป็นอกุศล

โดยการวางตนให้อยู่ใน

หลักปฏิบัติ ที่ทำได้จริง

ที่ทำแล้วต้องเห็นผลจริง



จึงได้เรียบเรียงเนื้อหาของสิ่งที่ผู้เขียน กำลังฝึก

มาแบ่งปันให้ทุกท่านได้อ่าน



โยนิโสมนสิการ (คำอ่าน: โย-นิ-โส-มะ-นะ-สิ-กาน)

หมายถึง การทำในใจให้แยบคาย 



กล่าวคือ

การพิจารณาอย่างรอบคอบถี่ถ้วน

ทางพุทธศาสนาถือว่า

มีคุณค่าเท่ากับความไม่ประมาท

หรือ "อัปมาท"  ซึ่งเป็นแหล่งรวม

ของธรรมฝ่ายดีหรือ "กุศลธรรม" ทั้งปวง



นอกจากนั้น ยังจัดเป็นธรรมะข้อหนึ่ง

ในกลุ่มธรรมที่เป็นไปเพื่อความเจริญด้วยปัญญา

และเป็นธรรมะมีอุปการะมากอีกด้วย



ธรรมมีอุปาการะมาก ที่ว่าคือ



1. สติ ความระลึกได้ 

คือการสะกิดใจ ฉุกคิด ไหวตัวทัน

ก่อนเกิดความประมาท



2. สัมปชัญญะ ความรู้ตัว รู้กำลังตนเอง

รู้เจตนาตนเองอยู่ตลอด

ไม่พลั้งเผลอไปคบหามิตรชั่ว

และใช้ชีวิต กรองความคิด

กรองคำพูด อย่างระมัดระวังมั่นคง



(หากผู้เขียนได้เคยล่วงเกินใครไว้

ด้วยคำพูดก็ดี ด้วยการกระทำก็ดี

ขอถือโอกาสขออภัยไว้ ณ ที่นี้ด้วย)





ความรู้จักคิด คิดเป็น คือ

ทำในใจโดยแยบคาย

การใช้ความคิด ถูกวิธี คือ

การกระทำในใจโดยแยบคาย



มองสิ่งทั้งหลายด้วยความคิดพิจารณา

สืบค้นถึงต้นเค้า สาวหาเหตุผลจนตลอดสาย

แยกแยะออกพิเคราะห์ดูด้วยปัญญาที่คิดเป็นระเบียบ

และโดยอุบายวิธีให้เห็นสิ่งนั้นๆ หรือปัญหานั้นๆ

ตามสภาวะและตามความสัมพันธ์แห่งเหตุปัจจัย





  คิดจากเหตุ - ไปหาผล

  คิดจากผล - ไปหาเหตุ

  คิดแบบเห็น ความสัมพันธ์ต่อเนื่อง เป็นลูกโซ่

  คิดเน้นเฉพาะจุดที่ทำให้เกิด

  คิดเห็น องค์ประกอบที่มา ส่งเสริมให้เจริญ

  คิดเห็น องค์ประกอบที่มา ทำให้เสื่อม

  คิดเห็นสิ่งที่มา ตัดขาดให้ดับ

  คิดแบบ แยกแยะองค์ประกอบ

  คิดแบบ มองเป็นองค์รวม

  คิดแบบ อะไรเป็นไปได้ หรึอเป็นไปไม่ได้

คำ "โยนิโสมนสิการ" นั้นประกอบด้วยคำสองคำ คือ



"โยนิโส" มาจาก "โยนิ"

แปลว่า เหตุ ต้นเค้า แหล่งเกิด ปัญญา อุบาย วิธี แนวทาง



"มนสิการ" หมายถึง การทำในใจ

การคิด คำนึง นึกถึง ใส่ใจ พิจารณา



ดังนั้น "โยนิโสมนสิการ" จึงหมายถึง

การทำในใจให้แยบคาย หรือ

การพิจารณาโดยแยบคาย



กล่าวคือ ความเป็นผู้ฉลาดในการคิด

คิดอย่างถูกวิธีถูกระบบ พิจารณา

ไตร่ตรอง ไล่เรียง สาวไปจนถึงสาเหตุหรือต้นตอ

ของเรื่องที่กำลังคิด  คือคิดถึงรากถึงโคนนั่นเอง



แล้วประมวลความคิดรอบด้านจนกระทั่ง

สรุปออกมาได้ว่าสิ่งนั้น ควรหรือไม่ควร ดีหรือไม่ดี

เป็นวิถีทางแห่งปัญญา เป็นธรรมสำหรับกลั่นกรอง

แยกแยะข้อมูลหรือแหล่งข่าวหรือที่เรียก "ปรโตโฆสะ"

อีกชั้นหนึ่ง กับทั้งเป็นบ่อเกิดแห่งความคิดชอบหรือ

"สัมมาทิฐิ" ทำให้มีเหตุผล และไม่งมงาย





กราบขอบพระคุณ ธรรมะดี ๆ ที่ได้นำมาประกอบ

จาก ท่านเจ้าคุณ พระมหาโพธิวงศาจารย์

(ทองดี สุรเตโช)  วัดราชโอรสาราม.





ผู้เขียน @นิยตะ
บทความ ในโครงการ #ThaiMonksArticles
คณะสงฆ์ไทย ต้านภัยพระพุทธศาสนา ผ่านทางโซเชี่ยล

อยากบอกอะไรไหม ?